Co to jest zachowek i komu się należy?

Zachowek to temat, który często pojawia się przy okazji spraw spadkowych. Dla wielu osób jest to sposób na uzyskanie części majątku po zmarłym krewnym, nawet jeśli nie zostali uwzględnieni w testamencie. W poniższym artykule przyjrzymy się zagadnieniom dotyczącym tego tematu.

Czym jest zachowek?

Zachowek to instytucja prawa spadkowego, która ma na celu ochronę najbliższych członków rodziny spadkodawcy. Dzięki niej osoby pominięte w testamencie mogą dochodzić części spadku, która by im przypadała, gdyby testament nie został sporządzony. W praktyce oznacza to możliwość dochodzenia zapłaty określonej sumy pieniężnej od spadkobierców testamentowych.

Komu i kiedy należy się zachowek?

Prawo do zachowku przysługuje tylko najbliższej rodzinie spadkodawcy, czyli:

• zstępnym – dzieciom, wnukom, prawnukom itd.,
• małżonkowi – pozostającemu w chwili śmierci spadkodawcy w związku małżeńskim,
• rodzicom spadkodawcy – tylko wtedy, gdy nie ma zstępnych.

Zachowek przysługuje tylko wtedy, gdy dana osoba dziedziczyłaby z ustawy, gdyby nie istniał testament. Oznacza to, że osoby, które nie miałyby prawa do dziedziczenia ustawowego, nie mają prawa do zachowku np. rodzeństwo, dalsi krewni czy konkubent.

Jeśli potrzebujesz porady w zakresie tematu zachowku, to adwokat prawo cywilne może okazać się tutaj nieocenioną pomocą. Specjalista przeprowadzi was przez cały proces dokumentacji, jak również przygotuje odpowiednie dokumenty, czy wyjaśni niejasne pojęcia.

W jakim przypadku nie należy się zachowek?

Oczywiście istnieją sytuacje, w których zachowek zwyczajnie się nie należy. Przykładem takiego stanu rzeczy jest wydziedziczenie w testamencie. Spadkodawca może pozbawić bliską osobę prawa do zachowku, ale musi to zrobić wyraźnie w testamencie i podać konkretną, jak również uzasadnioną przyczynę.

Inną możliwością jest odrzucenie spadku. Osoba, która sama zrezygnuje z dziedziczenia, nie może domagać się zachowku. To samo tyczy się zrzeczenia dziedziczenia w formie aktu notarialnego jeszcze za życia spadkodawcy.

Jak otrzymać zachowek?

Aby ubiegać się o zachowek, powinno się wystąpić do sądu cywilnego odpowiedniego dla miejsca, w którym spadkodawca deklarował ostatnie stałe zamieszkanie. Pozew kieruje się przeciwko spadkobiercy testamentowemu, czyli osobie, która odziedziczyła majątek na podstawie testamentu. Warto mieć na uwadze, że roszczenie o zachowek przedawnia się po 5 latach od dnia ogłoszenia testamentu przez sąd.

Jak obliczyć zachowek?

Aby obliczyć zachowek, należy w pierwszej kolejności ustalić wartość całego majątku spadkowego w chwili śmierci spadkodawcy, powiększoną o darowizny przekazane przez niego za życia. Kolejnym krokiem jest ustalenie, czy osoba uprawniona do zachowku jest małoletnia lub trwale niezdolna do pracy.

Jeśli tak, przysługuje jej zachowek w wysokości dwóch trzecich wartości udziału spadkowego, jaki przypadłby jej przy dziedziczeniu ustawowym, czyli bez testamentu. W przypadku pozostałych uprawnionych kwota zachowku stanowi połowę takiego udziału.

Ile wynosi zachowek po matce?

Zgodnie z art. 991 Kodeksu cywilnego, wysokość zachowku po matce (lub ojcu) odpowiada połowie udziału spadkowego, jaki przypadłby dziecku w przypadku dziedziczenia na zasadach ustawowych. Jeśli jednak dziecko jest małoletnie, przysługuje mu zachowek w podwyższonej wysokości – równej dwóm trzecim wartości tego udziału.